عمل اسلیو معده یکی از رایجترین روشهای جراحی چاقی است که نه تنها به کاهش وزن پایدار کمک میکند، بلکه تأثیر قابل توجهی بر بیماریهای مرتبط با چاقی مانند کبد چرب دارد. کبد چرب در افراد چاق بسیار شایع است و بدون درمان میتواند به التهاب، فیبروز و حتی سیروز منجر شود. در این مقاله به این سوال میپردازیم که آیا عمل اسلیو معده واقعاً کبد چرب را درمان میکند یا فقط علائم را تسکین میدهد؟
کبد چرب چیست و چرا با چاقی ارتباط مستقیم دارد؟
کبد چرب زمانی رخ میدهد که چربی بیش از ۵ درصد وزن کبد را تشکیل دهد. در افراد چاق، مقاومت به انسولین و افزایش آزادسازی اسیدهای چرب از بافت چربی، باعث تجمع چربی در سلولهای کبدی میشود. این وضعیت در ابتدا ساده (استئاتوز) است، اما میتواند به استئاتوهپاتیت غیرالکلی (NASH)، فیبروز و سیروز پیشرفت کند.
طبق آمار جهانی، بیش از ۳۰ درصد افراد چاق به کبد چرب مبتلا هستند و این بیماری در حال حاضر یکی از شایعترین علل بیماری مزمن کبدی در جهان است. کاهش وزن حتی ۷-۱۰ درصد میتواند چربی کبد را کاهش دهد، اما در چاقی مفرط (BMI بالای ۳۵ یا BMI بالای ۳۰ با بیماریهای همراه) دستیابی به این میزان کاهش وزن با رژیم و ورزش به تنهایی بسیار دشوار و ناپایدار است. اینجا است که عمل اسلیو معده وارد میشود.
عمل اسلیو معده چیست و چگونه انجام می شود؟
عمل اسلیو معده (Laparoscopic Sleeve Gastrectomy) یک جراحی محدودکننده است که حدود ۷۰-۸۰ درصد حجم معده را خارج میکند و معده را به شکل لولهای (اسلیو) درمیآورد. این روش لاپاروسکوپیک است، یعنی با برشهای کوچک انجام میشود و دوران نقاهت کوتاهی دارد.
این جراحی نه تنها حجم معده را کاهش میدهد، بلکه سطح هورمون گرلین (هورمون گرسنگی) را نیز پایین میآورد و حساسیت به انسولین را بهبود میبخشد.
مکانیسم تأثیر عمل اسلیو معده بر کبد چرب
تأثیر عمل اسلیو معده بر کبد چرب دو بخش دارد: وابسته به وزن و مستقل از وزن.
- کاهش وزن سریع و پایدار: بیماران معمولاً ۵۰-۷۰ درصد وزن اضافی خود را در ۱-۲ سال از دست میدهند. این کاهش وزن مستقیماً چربی انباشته در کبد را کم میکند.
- تغییرات متابولیک: کاهش گرلین، بهبود حساسیت به انسولین، کاهش التهاب سیستمیک و تنظیم هورمونهای رودهای باعث میشود حتی پیش از کاهش وزن قابل توجه، چربی کبد شروع به کاهش کند.
مطالعات Clinical Gastroenterology نشان میدهند که این تغییرات میتواند فیبروز کبدی را نیز متوقف یا معکوس کند.
شواهد علمی: مطالعات چه می گویند؟
برای پاسخ دقیق به سؤال «آیا عمل اسلیو معده کبد چرب را درمان میکند؟» باید به شواهد بالینی مراجعه کنیم. چندین متاآنالیز و مطالعه طولی بزرگ این موضوع را بررسی کردهاند.
مطالعات کوتاه مدت (تا یک سال پس از عمل)
یک مطالعه ایرانی و لهستانی روی ۵۵ بیمار چاق با کبد چرب تأییدشده با سونوگرافی و بیوپسی نشان داد که یک سال پس از عمل اسلیو معده، ۶۲ درصد بیماران به طور کامل از استئاتوز (چربی کبد) رها شدند و ۲۹ درصد بهبود نسبی داشتند. امتیاز فیبروز کبدی (NAFLD Fibrosis Score) از ۰.۲ به منفی ۱.۶ کاهش یافت. آنزیمهای کبدی (ALT، AST، GGT) نیز به طور معناداری پایین آمدند. درصد کاهش وزن کل (TWL) حدود ۳۲ درصد بود و همبستگی منفی قوی بین کاهش وزن و بهبود کبد مشاهده شد.
متاآنالیز سال ۲۰۱۹ روی ۳۲ مطالعه و ۳۰۹۳ نمونه بیوپسی کبد گزارش کرد که جراحیهای چاقی (از جمله اسلیو) باعث رفع کامل استئاتوز در ۶۶ درصد، التهاب در ۵۰ درصد، بالونینگ در ۷۶ درصد و فیبروز در ۴۰ درصد بیماران شد.
مطالعات بلندمدت (۵ سال و بیشتر)
یک مطالعه طولی ۵ ساله نشان داد که NASH (التهاب کبد چرب) در ۸۴ درصد بیماران بدون بدتر شدن فیبروز رفع شد. فیبروز در ۷۰ درصد بیماران کاهش یافت و در ۵۶ درصد کاملاً ناپدید شد. حتی در بیماران با فیبروز پل (bridging fibrosis) نیز بهبود قابل توجه بود. این نتایج در بیمارانی که وزن خود را حفظ کرده بودند، پایدار ماند.
مطالعه دیگری در سال ۲۰۲۴-۲۰۲۵ تأیید کرد که عمل اسلیو معده در حدود ۶۰ درصد بیماران فیبروز و استئاتوز را به طور معنادار کاهش میدهد و این اثر با جراحی بایپس قابل مقایسه است.
مقایسه عمل اسلیو معده با سایر جراحی های چاقی در درمان کبد چرب
عمل اسلیو معده و بایپس معده (RYGB) هر دو در کاهش چربی کبد بسیار مؤثر هستند. متاآنالیزها نشان میدهند که هر دو روش استئاتوز را تقریباً به طور کامل (۹۴-۱۰۰ درصد) در یک سال برطرف میکنند. با این حال:
- بایپس ممکن است در بهبود متابولیسم گلوکز و فیبروز در برخی بیماران کمی برتر باشد.
- اسلیو معده مزیتهای مهمی دارد: حفظ آناتومی طبیعی دستگاه گوارش، عوارض کمتر، ریکاوری سریعتر و خطر پایینتر سوءتغذیه و کمبود ویتامین.
در یک بررسی اخیر، اسلیو معده در معکوس کردن فیبروز مرتبط با کبد چرب حتی از بایپس بهتر عمل کرد. بنابراین برای اکثر بیماران مبتلا به کبد چرب، اسلیو معده گزینه مناسب و ایمنتری است.
عمل اسلیو معده در درمان کبد جرب
مهم ترین مزایای عمل اسلیو برای کبد چرب
عمل اسلیو معده فراتر از کاهش وزن، چندین فایده مستقیم و غیرمستقیم برای سلامت کبد و کل بدن ایجاد میکند. این مزایا در مطالعات متعدد تأیید شدهاند و به بیماران کمک میکند تا تصمیم آگاهانهتری بگیرند.
- رفع یا بهبود قابل توجه کبد چرب در بیش از ۶۰ درصد بیماران ظرف یک سال
- کاهش خطر پیشرفت به سیروز و سرطان کبد
- بهبود همزمان دیابت نوع ۲، فشار خون بالا، چربی خون و آپنه خواب
- کاهش التهاب سیستمیک و بهبود کیفیت زندگی
- نتایج پایدار در صورت رعایت رژیم و ورزش پس از عمل
محدودیت ها و موارد احتیاط
هرچند عمل اسلیو معده بسیار مؤثر است، اما درمان قطعی برای همه بیماران نیست. حدود ۱۵-۲۰ درصد بیماران ممکن است بهبود ناقص داشته باشند، به ویژه اگر:
- کاهش وزن کافی نداشته باشند (کمتر از ۲۰-۲۵ درصد وزن کل)
- مصرف الکل ادامه یابد (هرچند کبد چرب غیرالکلی است)
- بیماریهای پیشرفته کبدی (سیروز جبرانشده) وجود داشته باشد
در بیماران با سیروز جبرانشده، جراحی باید با احتیاط و در مراکز تخصصی انجام شود. همچنین، پیگیری منظم با آزمایش خون، سونوگرافی یا فیبرواسکن ضروری است.
مراقبت های پس از عمل
پس از عمل اسلیو معده، رعایت برخی نکات ساده اما حیاتی میتواند بهبود کبد چرب را تسریع و پایدار کند. این توصیهها بر اساس راهنماهای بینالمللی و تجربه بالینی است.
- مصرف کافی پروتئین (حداقل ۶۰-۸۰ گرم در روز) برای حفظ توده عضلانی و کمک به متابولیسم کبد (جزئیات بیشتر در مقاله مصرف پروتئین بعد از عمل لاغری)
- اجتناب کامل از الکل و نوشیدنیهای شیرین
- مصرف مکملهای تجویزی (ویتامین D، B12، آهن، کلسیم) طبق دستور پزشک
- ورزش منظم (حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته) و رژیم کمچربی و کمقند
- پیگیری دورهای آزمایشهای کبدی و تصویربرداری هر ۶-۱۲ ماه
اسلیو معده
سخن پایانی
عمل اسلیو معده روشی مؤثر برای درمان کبد چربعمل اسلیو معده در بیماران چاق مبتلا به کبد چرب نه تنها وزن را کاهش میدهد، بلکه در بیش از ۶۰ درصد موارد باعث رفع چربی کبد، کاهش التهاب و حتی بهبود فیبروز میشود. شواهد علمی قوی این اثر را تأیید میکنند و نشان میدهند که نتایج در بلندمدت (تا ۵ سال) نیز پایدار است.
اگر BMI شما بالای ۳۰ است و کبد چرب دارید، عمل اسلیو معده میتواند یک راهحل واقعی و پایدار باشد. البته انتخاب نهایی جراحی باید پس از ارزیابی دقیق توسط جراح متخصص و تیم چندرشتهای انجام شود.
برای مشاوره و ارزیابی عمل اسلیو معده، با کلینیک دکتر محمدرضا مافی تماس بگیرید.
سوالات متداول
۱. آیا عمل اسلیو معده برای همه بیماران کبد چرب مناسب است؟
خیر. بهترین کاندیدها افراد با BMI بالای ۳۰ و کبد چرب خفیف تا متوسط هستند. در موارد پیشرفته، ارزیابی دقیق کبد لازم است.
۲. چقدر طول میکشد تا کبد چرب بهبود یابد؟
معمولاً در ۶-۱۲ ماه اول بیشترین بهبود دیده میشود، اما ادامه کاهش وزن تا ۲ سال اثر را کامل میکند.
۳. آیا پس از عمل نیاز به دارو برای کبد چرب دارم؟
در اکثر موارد خیر. با کاهش وزن، نیاز به داروهای قبلی (مانند ویتامین E یا داروهای دیابت) کاهش یا حذف میشود.
۴. ریسک بازگشت کبد چرب چقدر است؟
اگر وزن برگردد (کمتر از ۱۰ درصد بیماران با پیگیری خوب)، چربی کبد ممکن است عود کند. رعایت رژیم و ورزش کلیدی است.
۵. عمل اسلیو معده بهتر است یا بایپس برای کبد چرب؟
هر دو مؤثر هستند، اما اسلیو معده به دلیل عوارض کمتر و حفظ آناتومی طبیعی، برای اکثر بیماران ترجیح داده میشود.
