عمل کوچک کردن معده، که به عنوان جراحی اسلیو گاسترکتومی شناخته میشود، یکی از مؤثرترین روشهای درمان چاقی مفرط است. این جراحی نه تنها به کاهش وزن پایدار کمک میکند، بلکه تأثیرات مثبتی بر بیماریهای مرتبط با چاقی، از جمله برخی سرطانها، دارد. چاقی عامل خطر مهمی برای ابتلا به چندین نوع سرطان است و کاهش وزن از طریق عمل کوچک کردن معده میتواند ریسک ابتلا به این سرطانها را به طور قابل توجهی کاهش دهد. در ادامه به بررسی دقیق این موضوع میپردازیم.
ارتباط چاقی با سرطان: چرا عمل کوچک کردن معده مهم است؟
چاقی مفرط (BMI بالای ۳۵ یا بالای ۳۰ با بیماریهای همراه) ریسک ابتلا به ۱۳ نوع سرطان را افزایش میدهد. این سرطانها شامل سینه، اندومتر، کولون، کلیه، کبد، پانکراس، تخمدان، تیروئید، مولتیپل میلوما، مری، معده، کیسه صفرا و مننژیوم هستند. مکانیسم اصلی شامل التهاب مزمن، مقاومت به انسولین، افزایش هورمونهای استروژن و انسولین، و اختلال در متابولیسم است.
طبق آمار جهانی، بیش از ۲۵ درصد موارد سرطان در افراد چاق به چاقی نسبت داده میشود. کاهش وزن ۱۰-۲۰ درصد میتواند این ریسک را کاهش دهد، اما دستیابی به آن با رژیم و ورزش در چاقی شدید دشوار است. عمل کوچک کردن معده با کاهش ۵۰-۷۰ درصد وزن اضافی در ۱-۲ سال، این هدف را محقق میکند.
چاقی باعث افزایش ریسک ابتلا به سرطان میشود.
عمل کوچک کردن معده چیست و چگونه بر سرطان تأثیر می گذارد؟
عمل کوچک کردن معده یک جراحی لاپاروسکوپیک است که ۷۰-۸۰ درصد معده را برمیدارد و آن را به شکل لولهای درمیآورد. این روش حجم معده را کاهش میدهد، هورمون گرلین را پایین میآورد و حساسیت به انسولین را بهبود میبخشد.
تأثیر بر سرطان دوجانبه است: وابسته به وزن (کاهش چربی احشایی و التهاب) و مستقل از وزن (تغییرات هورمونی و متابولیک). مطالعات NIH نشان میدهند این تغییرات میتواند ریسک ابتلا به سرطان را کاهش دهد و در بیماران مبتلا، پاسخ به درمان را بهبود بخشد.
مکانیسم های بیولوژیکی کاهش ریسک سرطان پس از عمل کوچک کردن معده
عمل کوچک کردن معده چربی احشایی را کاهش میدهد که منبع اصلی التهاب و هورمونهای سرطانزا است. کاهش انسولین و IGF-1 رشد سلولهای سرطانی را مهار میکند. همچنین، کاهش استروژن در زنان چاق پس از یائسگی ریسک سرطانهای هورمونی را پایین میآورد.مطالعات اخیر نشان میدهند این تغییرات میتواند بروز سرطان را تا ۱۰ سال پس از جراحی کاهش دهد. برای مثال، کاهش التهاب سیستمیک مستقیماً بر سرطان کولون و کبد تأثیر مثبت دارد.
شواهد علمی: کاهش ریسک کدام سرطان ها با عمل کوچک کردن معده؟
بر اساس متاآنالیزهای ۲۰۲۳-۲۰۲۶، عمل کوچک کردن معده ریسک کلی سرطان را ۲۵-۳۲ درصد و سرطانهای مرتبط با چاقی را ۴۱-۴۸ درصد کاهش میدهد. این اثرات عمدتاً در زنان دیده میشود و مرگ و میر ناشی از سرطان را تا ۴۸ درصد پایین میآورد. در ادامه، سرطانهای اصلی بررسی میشوند.سرطان سینه
سرطان سینه، به ویژه نوع پس از یائسگی، در زنان چاق ۲۰-۵۰ درصد بیشتر رخ میدهد. عمل کوچک کردن معده ریسک آن را تا ۶۴ درصد برای انواع ER-negative کاهش میدهد. مطالعه SPLENDID نشان داد ریسک کلی ۳۲ درصد پایین میآید. این اثر از طریق کاهش استروژن و التهاب ایجاد میشود.
سرطان اندومتر
چاقی ریسک سرطان اندومتر را ۲-۷ برابر افزایش میدهد. جراحی باریاتریک ریسک را ۶۹-۸۸ درصد کاهش میدهد. این کاهش در ۵ سال اول پس از جراحی مشهود است.
سرطان کولون و رکتوم
چاقی ریسک سرطان کولون را ۳۰ درصد افزایش میدهد. عمل کوچک کردن معده ریسک را ۳۷-۶۳ درصد پایین میآورد. با این حال، برخی مطالعات افزایش ریسک بلندمدت را گزارش کردهاند که نیاز به پیگیری دارد.
عمل کوچک کردن معده باعث کاهش ریسک سرطان کولون و رکتوم میشود.
سرطان کلیه
ریسک سرطان کلیه در چاقی ۷۶ درصد بالاتر است. جراحی باریاتریک ریسک را تا ۷۷ درصد کاهش میدهد، اما برخی مطالعات افزایش جزئی را نشان میدهند (HR ۱.۴۴).
سرطان کبد (هپاتوسلولار کارسینوما)
چاقی و کبد چرب ریسک را افزایش میدهد. عمل کوچک کردن معده ریسک را ۳۵-۶۵ درصد پایین میآورد. این اثر از طریق بهبود کبد چرب حاصل میشود.
سرطان پانکراس
ریسک در چاقی ۴۷ درصد بیشتر است. جراحی ریسک را ۵۲ درصد کاهش میدهد (RR ۰.۵۲). یک مطالعه کاهش ۰.۶۳ ریسک سرطان را برای بیماران دیابتی گزارش کرد.
سرطان تخمدان
چاقی ریسک سرطان تخمدان را ۱۷ درصد افزایش میدهد. عمل کوچک کردن معده این ریسک را ۴۵ درصد پایین میآورد (RR ۰.۴۵). این کاهش در زنان پیش از یائسگی بیشتر است.
سایر سرطان ها
برای سرطان تیروئید (کاهش ۷۲ درصد)، مولتیپل میلوما (کاهش جزئی)، کیسه صفرا (RR ۰.۴۱) و مننژیوم نیز کاهش ریسک بعد از عمل کوچک کردن معده گزارش شده است. اما برای مری، معده، پروستات و کلیه در مردان، اثرات کمتر است.
مقایسه عمل کوچک کردن معده با سایر جراحی های باریاتریک در کاهش ریسک سرطان
عمل کوچک کردن معده و بای پس معده هر دو ریسک سرطان را کاهش میدهند. مطالعات اثرات مشابه (۳۲ درصد کاهش) برای اسلیو و بای پس را نشان میدهند. با این حال، بایپس ممکن است در سرطانهای گوارشی کمی برتر باشد.
اسلیو مزیتهایی مانند عوارض کمتر و حفظ آناتومی دارد. اسلیو معده در کاهش سرطان سینه و اندومتر مؤثرتر است.
مزایای عمل کوچک کردن معده برای کاهش ریسک سرطان
عمل کوچک کردن معده فراتر از کاهش وزن، مزایای متعددی برای پیشگیری از سرطان ارائه میدهد. این مزایا بر اساس مطالعات طولی و متاآنالیزها تأیید شده و به بیماران کمک میکند تا فواید بلندمدت را درک کنند. انتخاب جراحی باید بر اساس ارزیابی فردی باشد.
- کاهش ریسک کلی سرطان تا ۳۲ درصد در ۱۰ سال
- کاهش مرگ و میر ناشی از سرطان تا ۴۸ درصد، به ویژه در زنان
- بهبود پاسخ به درمان سرطان در بیماران مبتلا (مانند شیمیدرمانی)
- کاهش همزمان ریسک دیابت، فشار خون و کبد چرب که عوامل سرطانزا هستند
- نتایج پایدار با پیگیری رژیم و ورزش
محدودیتها و موارد احتیاط در عمل کوچک کردن معده برای کاهش ریسک سرطان
هرچند عمل کوچک کردن معده مؤثر است، اما برای همه سرطانها یکسان نیست. اثرات عمدتاً در زنان و در ۵-۱۰ سال اول دیده میشود. در مردان، کاهش ریسک کمتر است. همچنین، اگر کاهش وزن کافی نباشد (کمتر از ۲۰ درصد)، اثرات ضعیف میشود.ریسک افزایش یافته برای برخی سرطانها مانند کلیه در مطالعات محدود گزارش شده. بیماران با سابقه خانوادگی سرطان باید ارزیابی دقیق شوند. پیگیری منظم با غربالگری سرطان (مانند ماموگرافی) ضروری است.
مراقبت های بعد از عمل کوچک کردن معده
پس از عمل کوچک کردن معده، رعایت توصیههای ساده میتواند اثرات ضدسرطانی را تقویت کند. این نکات بر اساس راهنماهای بینالمللی مانند NIH و تجربه بالینی تدوین شدهاند. تمرکز بر سبک زندگی سالم مهم است.
- رژیم کمچربی و غنی از میوه و سبزیجات برای کاهش التهاب
- ورزش منظم (۱۵۰ دقیقه در هفته) برای حفظ وزن و بهبود متابولیسم
- اجتناب از سیگار و الکل که ریسک سرطان را افزایش میدهند
- مصرف مکملهای ویتامین (D، B12) طبق دستور پزشک
- غربالگری منظم سرطان بر اساس سن و جنس (مانند کولونوسکوپی هر ۱۰ سال)
کلام آخر
عمل کوچک کردن معده روش درمانی قدرتمند برای کاهش ریسک سرطان است. این عمل در بیماران چاق ریسک ابتلا به سرطانهای سینه، اندومتر، کولون، کلیه، کبد، پانکراس و تخمدان را به طور معنادار کاهش میدهد. شواهد علمی، این اثرات را تأیید میکنند و نشان میدهند مرگ و میر ناشی از سرطان نیز پایین میآید.
اگر BMI بالای ۳۰ دارید و نگران ریسک سرطان هستید، این جراحی میتواند روشی مؤثر باشد. تصمیمگیری نهایی نیاز به مشاوره با جراح متخصص دارد. برای ارزیابی، با کلینیک دکتر محمدرضا مافی تماس بگیرید. هزاران بیمار با این روش ریسک سرطان خود را کاهش دادهاند.
سوالات متداول
۱) عمل کوچک کردن معده کدام سرطانها را بیشتر کاهش میدهد؟
سرطانهای هورمونی مانند سینه و اندومتر در زنان، و سرطانهای گوارشی مانند کولون و کبد.
۲) آیا این عمل سرطان را درمان میکند؟
خیر، پیشگیری میکند یا در بیماران مبتلا، درمان را تسهیل میکند، اما درمان مستقیم نیست.
۳) چقدر طول می کشد تا ریسک سرطان کاهش یابد؟
بیشترین اثرات در ۵-۱۰ سال اول دیده میشود.
۴) آیا مردان هم سود میبرند؟
بله، اما کمتر از زنان؛ کاهش ریسک کلی حدود ۱۰-۲۰ درصد.
۵) ریسک بازگشت سرطان چقدر است؟
اگر وزن حفظ نشود، ریسک افزایش مییابد؛ پیگیری رژیم مهم است.
